اعرافی: پاسخ قاطع به متجاوزان، مخل وحدت امت اسلام نیست
به گزارش خبرنگار مهر، آیتالله علیرضا اعرافی ظهر شنبه در سخنرانی خود در بخش علمی چهلمین کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی که در پژوهشگاه مطالعات تقریبی قم برگزار شد، با اشاره به اینکه از منظر اندیشه امام راحل و شهید، وحدت امت اسلامی مبتنی بر همکاری و همدلی با حفظ اصول و هویتهای مذهبی تعریف میشود، به تبیین نظریه پنجم در این عرصه پرداخت و آن را بر پنج رکن استوار دانست.
عضو فقهای شورای نگهبان نخستین رکن را وجود مشترکات کثیر، عمیق و هویتساز میان مسلمانان عنوان کرد و گفت: امت اسلامی از ظرفیت گستردهای از باورها، اصول و ارزشهای مشترک برخوردار است که میتواند مبنای شکلگیری هویتی واحد و فراگیر باشد و همچون نخ تسبیحی، اجزای مختلف امت را در کنار یکدیگر قرار دهد.
حفظ تفاوتهای مذهبی در کرسیهای علمی ضروری است
مدیر حوزههای علمیه، دومین عنصر را حفظ ممیزات و تفاوتهای مذهبی در فضای آزاد علمی دانست و تصریح کرد: نفی و اثبات دیدگاهها باید در کرسیهای علمی محفوظ بماند و فضای مباحثات و گفتوگوهای علمی میان مذاهب هرگز نباید تعطیل شود، زیرا وحدت به معنای چشمپوشی از اختلافات اعتقادی و فقهی نیست، بلکه باید این تفاوتها به عاملی برای گسست اجتماعی و تمدنی مسلمانان تبدیل نشود.
وی سومین رکن را مرزهای قطعی اسلام شامل توحید، رسالت و معاد برشمرد و افزود: این مرز، مرزی روشن و قطعی است و عبور از آن، همان افراطگرایی است که از منظر گفتمان انقلاب اسلامی نفی میشود، بنابراین در عین پذیرش تنوع مذهبی، خطوط بنیادین اسلام همواره باید مورد توجه قرار گیرد.
فقه روابط اجتماعی ظرفیتی برای تحقق اخوت اسلامی
آیتالله اعرافی چهارمین عنصر را فقه روابط اجتماعی میان مسلمانان معرفی کرد و اظهار داشت: در روابط اجتماعی، منظومهای از احکام و بایدها و نبایدها وجود دارد که میتواند زمینه شکلگیری و تقویت روابط بههمپیوسته اجتماعی و سیاسی را فراهم کند و فقه مذاهب اسلامی ظرفیت لازم برای تحقق اخوت مورد تأکید را به رسمیت میشناسد.
وی پنجمین و آخرین رکن را مصالح و منافع مشترک میان مسلمانان برشمرد و خاطرنشان کرد: حتی اگر چهار عنصر پیشین به اندازه کافی هویتساز و تمدنساز نبودند، قرار گرفتن مسلمانان در یک منطقه جغرافیایی و برخورداری از ظرفیتهای گسترده و استعدادهای عظیم، اقتضا میکند که این ظرفیتها در کنار یکدیگر قرار گیرند و حکم عقل نیز بر همگرایی و بهرهگیری از منافع مشترک تأکید دارد.
رد چهار نظریه نادرست در حوزه تقریب مذاهب
عضو فقهای شورای نگهبان در ادامه با نقد رویکردهای رایج در زمینه وحدت اسلامی، چهار نظریه نادرست را از منظر گفتمان انقلاب اسلامی مردود دانست و گفت: نظریه اول که بر ادغام و یکسانسازی کامل مذاهب تأکید دارد، به دلیل نادیده گرفتن تفاوتهای بنیادین و تلاش برای جمع میان امور متضاد، فاقد کارایی علمی و عملی است و نظریه دوم که به حذف ممیزات و بسنده کردن به مشترکات معروف است، نیز به نوعی مستلزم ارتفاع نقیضین بوده و نمیتواند راهگشا باشد.
وی نظریه سوم را پلورالیسم معرفتی و حقانیت همه مذاهب عنوان کرد و با تأکید بر مبنای معرفتشناختی خود مبنی بر وجود نفسالامر واقعی و استحاله اجتماع نقیضین، آن را مردود شمرد و در خصوص نظریه چهارم یا پلورالیسم نجات نیز اظهار داشت: این اصل فیالجمله و در چارچوب معذوریتهای خاص قابل قبول است، اما نمیتوان آن را بهصورت مطلق و بدون قید و شرط پذیرفت.
تولید قدرت در شش ساحت، ویژگی ممتاز رهبر شهید
آیتالله اعرافی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ویژگیهای برجسته شهید آیتاللهالعظمی امام خامنهای، توانایی تولید قدرت را از مهمترین خصوصیات ایشان برشمرد و گفت: امام شهید ابتدا در عرصههای مختلف قدرت تولید میکردند، سپس بر مبنای آن به نظریهپردازی میپرداختند و در ادامه، نظریه را در عرصه راهبری میدانی به کار میگرفتند و این پیوند میان تولید قدرت، نظریهپردازی و عمل، از ویژگیهای کمنظیر ایشان بود که اندیشه و مدیریت ایشان را از سطح نظری به عرصه اثرگذاری واقعی رساند.
وی با بیان اینکه امام شهید در شش ساحت علم و فناوری، فرهنگ، نظامی و دفاعی، سیاسی و بینالمللی، اقتصادی و اجتماعی به تولید قدرت پرداختند، تصریح کرد: این قدرت تولیدشده، مبنای ورود به مرحله جدیدی از راهبری عملی شد و در آنچه از آن به عنوان جنگ سوم یاد میشود، به روشنی نمایان گردید.
قم خاستگاه نظریهپردازی و پیوند علم و عمل
مدیر حوزههای علمیه با اشاره به پیشینه ۱۲۰۰ ساله قم در نشر معارف اسلامی، این شهر را یکی از کانونهای مهم علمی و معرفتی جهان اسلام دانست و گفت: قم در سده اخیر به کانونی جوشان برای طرح و گسترش اندیشههای اسلامی تبدیل شده و دامنه فعالیتهای علمی و فکری آن، فراتر از مباحث سنتی، حوزههای اجتماعی، سیاسی و بینالمللی را دربر گرفته است.
وی با بیان اینکه قم در سده اخیر به کانون نظریههای کلان در عرصههای مختلف تبدیل شده است، افزود: حوزه علمیه قم صرفاً به تولید مباحث نظری و علمی اکتفا نکرد، بلکه بخشی از مهمترین اندیشههای اجتماعی، سیاسی و تمدنی از همین بستر علمی و فکری شکل گرفت و در عرصه عمل نیز نمود پیدا کرد.
نقش امام راحل و اندیشهورزان حوزه در نظریهسازی
آیتالله اعرافی با اشاره به نقش بیبدیل امام خمینی(ره) در شکلگیری جریانهای جدید فکری و سیاسی، ایشان را منشأ تحولی بزرگ در پیوند معارف دینی با مسائل اجتماعی و سیاسی دانست و خاطرنشان کرد: امام راحل در کنار برخورداری از جایگاه برجسته علمی و فقهی، در عرصه نظریهپردازی نیز گامهای بزرگی برداشت و توانست مجموعهای از اندیشههای نو را در پاسخ به نیازهای جامعه اسلامی مطرح کند که آثار آن فراتر از مرزهای ایران در جهان اسلام بازتاب یافت.
وی در ادامه از آیتالله حائری، آیتالله بروجردی، علامه طباطبایی، شهید مطهری و شهید بهشتی به عنوان شماری از چهرههای برجسته این جریان یاد کرد و گفت: هر یک از این شخصیتها، در دوره خود، سهمی مهم در تقویت بنیانهای علمی، فکری و اجتماعی حوزه و در شکلگیری اندیشههای اثرگذار اسلامی داشتند.
جهان اسلام به سمت همگرایی کلان تمدنی حرکت کند
عضو فقهای شورای نگهبان با اشاره به تحولات اخیر منطقه از جمله جنگهای اخیر و شهادت آیتاللهالعظمی امام خامنهای، گفت: امروز شرایط عالم اسلام اقتضا میکند که کشورهای اسلامی و جریانهای اثرگذار، به سمت یک همگرایی کلان تمدنی و فوقراهبردی حرکت کنند، ظرفیتی که در قرنهای گذشته به این شکل وجود نداشته است و به برکت گفتمان انقلاب اسلامی، امت اسلام یک تکان تاریخی را تجربه کرده و زمینههای جدیدی برای بیداری، مقاومت و همگرایی شکل گرفته است.
وی تأکید کرد: اگر از این ظرفیت جدید که به برکت خون شهدا، مقاومت ایران و رهبری معظم انقلاب پدید آمده، استفاده نکنیم، به تاریخ آینده خیانت کردهایم و امروز باید این واقعیت را مورد توجه قرار داد که معادلات منطقهای و جهانی نسبت به گذشته تغییر کرده و جریان مقاومت توانسته است در برابر فشارها و قدرتهای بزرگ، ظرفیتهای جدیدی از ایستادگی و اثرگذاری را به نمایش بگذارد.
تحولات منطقه میتواند سرمایهای برای وحدت امت اسلامی باشد
مدیر حوزههای علمیه تصریح کرد: هرگز در مخیله جریانهای سیاسی عالم نمیآمد که بتوان در برابر بزرگترین قدرت سیاسی، اقتصادی و نظامی عالم و دستنشانده آن در منطقه، حتی برای یک روز مقاومت کرد، اما ایران و محور مقاومت توانستند معادله جدیدی را برپا کنند که نباید آن را یک رخداد عادی یا گذرا تلقی کرد و امروز عالم اسلام بیش از هر زمان دیگری ظرفیت آن را دارد که با تکیه بر تجربه مقاومت، به سمت یک همگرایی کلان تمدنی حرکت کند.
وی در ادامه بر ضرورت بازاندیشی در مناسبات کشورهای اسلامی تأکید کرد و گفت: در ذهن دولتمردان کشورهای منطقه که در مقاطعی با دشمن همراهی کردهاند، باید این واقعیت شکل گرفته باشد که امنیت و آسایشی که بر پایه حمایت قدرتهای خارجی ایجاد شده، امنیتی عاریتی است و نمیتواند پایدار و تضمینشده باشد.
مدیر حوزههای علمیه ضربات محکم به مراکز نظامی دشمن را تقویتکننده استقلال جمعی دانست و تصریح کرد: اقدامات بازدارنده و دفاع قاطع در برابر متجاوزان به هیچ وجه مخل همبستگی اسلامی نیست، بلکه زمینهساز تولید سرمایه راهبردی برای بازیابی عزت و حاکمیت تمدنی امت است.
حوزه علمیه باید برای تحقق امت واحده نظریهپردازی کند
آیتالله اعرافی در پایان با اشاره به مسئولیت حوزههای علمیه در زمینهسازی فکری برای وحدت جهان اسلام، بر ضرورت توسعه مباحث علمی در حوزه فلسفه تقریب، کلام تقریب، فقه تقریب و اخلاق تقریب تأکید کرد و گفت: تحقق وحدت اسلامی صرفاً با توصیه و طرح شعار امکانپذیر نیست و این هدف نیازمند پشتوانه علمی، فکری و نظری است، بنابراین حوزههای علمیه باید در عرصههایی همچون فقه روابط اجتماعی میان مسلمانان که یکی از ۲۰ قلمرو جدید پژوهشی است، تولید نظریه کنند.
وی خاطرنشان کرد: مسائل مربوط به روابط میان مسلمانان، تعامل جوامع اسلامی با یکدیگر و سازوکارهای تقویت همگرایی، نیازمند بررسیهای عمیق و نظاممند فقهی و علمی است و حوزههای علمیه با ورود جدیتر به این عرصهها، ضمن پاسخگویی به مسائل جدید جهان اسلام، زمینههای نظری و علمی لازم را برای تقریب مذاهب، شکلگیری امت واحده و حرکت به سوی تمدن نوین اسلامی فراهم کنند.
نظرات کاربران