تعارض حیات وحش و انسان ها در جنوب کرمان؛ یک نوجوان توسط خرس کشته شد

خبرگزاری مهر – گروه استان ها: حمله یک قلاده خرس در منطقه کوهستانی بحرآسمان جیرفت، به جان‌ باختن یک نوجوان ۱۴ ساله انجامید.

این حادثه که در محدوده روستاهای کوه‌هنزا و زمین‌حسین از توابع بخش ساردوئیه رخ داد، بار دیگر زخم کهنه‌ تعارض میان حیات وحش و ساکنان مناطق کوهستانی جنوب کرمان را تازه کرد.

نوجوان ۱۴ ساله به دلیل شدت جراحات فوت کرد

پیکر بی‌جان امیررضا سمندری، نوجوان ۱۴ ساله، پس از جست‌وجو با همکاری عوامل هلال احمر به جیرفت منتقل شد.

رئیس جمعیت هلال احمر بخش ساردوئیه در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به شدت جراحات وارده و شکستگی ناحیه گردن، گفت که این نوجوان در همان لحظات اولیه و پیش از رسیدن نیروهای امدادی جان خود را از دست داد.

غلامرضا شاهرخی، اعلام کرد: با توجه به قرار گرفتن منطقه در زیستگاه خرس، احتمال حمله این حیوان مطرح شده است، اما تاکنون حیوانی در محل مشاهده نشده و بررسی‌ها درباره علت دقیق حادثه همچنان ادامه دارد.

وی افزود: این حادثه در منطقه کوهستانی بحر آسمان روی داده است.

این حادثه تلخ، تنها مورد حمله خرس در یک سال اخیر در جنوب کرمان نیست.

بررسی گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد که تعارض میان خرس و ساکنان محلی در این منطقه به یک الگوی تکرارشونده تبدیل شده است.

بر اساس گزارش‌های رسمی، در سال ۱۴۰۴ پنج مورد حمله خرس به انسان در کشور ثبت شده که یکی از آنها در جنوب کرمان رخ داد.

در تاریخ ۳ اردیبهشت ۱۴۰۴، یک چوپان در ارتفاعات کوه‌های آورتین شهرستان قلعه‌گنج هدف حمله ناگهانی خرس سیاه آسیایی قرار گرفت و از ناحیه سر مجروح شد.

در ۱۰ تیر ۱۴۰۴، خرس به یک جوان کشاورز در منطقه بحرآسمان جیرفت حمله و او را از ناحیه بدن دچار آسیب کرد.

این کشاورز در تشریح ماجرا گفت: خرسی که گوسفندی را شکار کرده بود، از بالای درخت پایین آمد و به او حمله‌ور شد.

در ۱۱ تیر ۱۴۰۴، یک دامدار در منطقه حفاظت‌ شده بحرآسمان جیرفت هنگام چرای گوسفندان مورد حمله خرس سیاه آسیایی قرار گرفت و مصدوم شد.

در ۲۰ تیر ۱۴۰۵، یک مرد عشایر در محدوده پناهگاه حیات‌وحش زریاب جیرفت در پی برخورد ناگهانی با یک قلاده خرس سیاه آسیایی، از ناحیه سر و صورت دچار جراحات شدید شد و با بالگرد اورژانس هوایی به بیمارستان منتقل شد.

همچنین در ۱۹ مهر ۱۴۰۴، یک دامدار در منطقه حفاظت‌شده زریاب جیرفت بر اثر حمله خرس، از ناحیه صورت و به‌ ویژه چشم‌ها دچار آسیب‌های جدی شد.

مسئولان محیط زیست علت اصلی افزایش این حملات را تغییرات اقلیمی و خشکسالی‌های مکرر می‌دانند که منابع آب و غذای حیات وحش را در ارتفاعات کاهش داده و خرس‌ها را به سمت مناطق مسکونی، باغات و مراتع عشایری سوق داده است.

خرس سیاه آسیایی از گونه‌های در خطر انقراض محسوب می‌شود و جمعیت آن در ۱۰ سال گذشته ۵۰ درصد کاهش یافته است.

این وضعیت، مدیریت تعارض میان حفاظت از گونه و امنیت ساکنان محلی را به یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی استان تبدیل کرده است.

عوامل انسانی و خشکسالی موجب افزایش تعارضات می شود

یک فعال محیط زیست استان کرمان، در گفتگو با خبرنگار مهر، ضمن تشریح دلایل افزایش تعارضات میان حیات وحش و مردم محلی در جنوب کرمان، تأکید کرد که ریشه این بحران را باید در تخریب زیستگاه‌ها، خشکسالی و فشارهای انسانی بر اکوسیستم جستجو کرد.

وحید رحیمی‌نژاد، با اشاره به اینکه استان کرمان به دلیل تنوع اقلیمی بالا، نمونه‌ای کوچک از کل اقلیم ایران را در خود جای داده است، اظهار داشت: استان کرمان با داشتن ۲۴ منطقه حفاظت‌شده، پارک ملی و مناطق شکار ممنوع، یکی از غنی‌ترین زیست‌بوم‌های کشور محسوب می‌شود؛ اما به گفته او، همین زیست‌ بوم ارزشمند این روزها با تهدیدهای جدی مواجه شده است.

وی با اشاره به اینکه خشکسالی‌های پی‌درپی و کاهش بارندگی، منابع آبی و غذایی حیات وحش را به شدت کاهش داده است، تصریح کرد: وقتی خشکسالی حاکم می‌شود، منابع غذایی اولیه از بین می‌روند و جانور برای زنده ماندن سراغ اولویت‌های دوم و سوم تغذیه‌ای خود می‌رود که همین موضوع باعث می‌شود حیوانات وحشی از جمله خرس و گرگ برای تأمین آب و غذا به سمت عشایر، روستاها و باغات کشاورزی بیایند و تعارض شکل بگیرد.

این فعال محیط زیست در تشریح دلایل بروز تعارضات، به نقش تخریب زیستگاه‌ها اشاره کرد و گفت: عملیات راه‌سازی غیرمجاز در جنگل‌های بنه حوالی منطقه چهل‌تن، بدون شفافیت و ارائه اطلاعات، با تخریب درخت‌های ۳۰۰ تا ۶۰۰ ساله بنه صورت گرفته است.

به گفته وی، این اقدامات نه تنها پوشش گیاهی منطقه را از بین می‌برد، بلکه زیستگاه طبیعی گونه‌های ارزشمندی مانند خرس سیاه آسیایی را نیز تخریب می‌کند.

رحیمی‌نژاد، با اشاره به اینکه خرس سیاه آسیایی از گونه‌های در خطر انقراض (CR) محسوب می‌شود، افزود: وقتی زیستگاه این گونه ارزشمند از امنیت کافی برخوردار نباشد، حیوان به ناچار به سمت مناطق مسکونی، باغ‌ها و مزارع کشاورزی می‌آید و همین موضوع، تقابل انسان و حیوان را تشدید می‌کند.

وی همچنین به نقش فعالیت‌های معدنی در تشدید این تعارضات اشاره کرد و گفت: فعالیت‌های معدنی در بالادست زیستگاه خرس سیاه آسیایی در جنوب کرمان، موجب ورود این گونه به مناطق مسکونی شده است؛ زیرا با توجه به فعالیت ماشین‌آلات معدنی، زیستگاه این گونه از امنیت کافی برخوردار نیست و همین تعارض موجب می‌شود حیوانات وحشی برای تهیه غذا به باغ و مزارع کشاورزی وارد شوند.

رحیمی‌نژاد، در بخش دیگری از این گفتگو به نقش کاهش منابع آبی در تشدید تعارضات اشاره کرد و گفت: خشکسالی‌های اخیر و بهره‌برداری بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی در استان کرمان، شرایط را برای گونه‌های مختلف جانوری سخت کرده و هر روز مشکلات افزوده می‌شود.

به گفته وی، کاهش حق آبه‌های زیست‌محیطی و تغییر ندادن الگوی کشت، میزان اندک حق آبه تخصیص‌داده‌شده به حیات وحش را نیز تحت تأثیر قرار داده و مرگ حیات وحش را رقم زده است.

لزوم افزایش آگاهی های عمومی

این فعال محیط زیست در پاسخ به این پرسش که چرا تعارضات در سال‌های اخیر افزایش یافته است، با تأکید بر نقش رفتار طبیعی حیوان، تصریح کرد: کارشناسان محیط زیست تأکید دارند که این نوع مواجهه‌ها معمولاً ناشی از احساس خطر حیوان در زیستگاه طبیعی خود است و خرس سیاه در پی احساس خطر، با اقدام دفاعی موجب جراحات جدی به فرد می‌شود.

به گفته او، بسیاری از حملات، واکنشی دفاعی از سوی حیوانی است که خود را در معرض تهدید می‌بیند.

رحیمی‌نژاد، همچنین به نقش کمبود آموزش و آگاهی‌بندی در جوامع محلی اشاره کرد و گفت: نه شناخت کاملی از حیات وحش وجود دارد و نه نحوه مواجهه صحیح با آنها آموزش داده شده است که همین موضوع باعث می‌شود گاه بدون تأمل، حکم به کشتن حیوانات داده شود و این ضعف آموزشی، به تولید ترس کاذب از حیوانات و در نتیجه تشدید تعارضات دامن می‌زند.

وی در ادامه با اشاره به اینکه در فصل‌هایی که میوه زیاد است، تعارضات گسترده‌تر می‌شود، خواستار افزایش آموزش به جوامع محلی شد و گفت: این مسئله مهم و ضروری اکنون در دستور کار اداره کل محیط زیست استان قرار دارد.

رحیمی‌نژاد، با تأکید بر اینکه حفظ تنوع زیستی در استان پهناور کرمان تنها از عهده سازمان‌های دولتی برنمی‌آید، خواستار مشارکت سازمان‌های مردم‌نهاد و جوامع محلی در مدیریت مناطق حفاظت‌ شده شد و گفت: بدون حمایت مالی و اجرایی مؤثرتر از سوی نهادهای بالادستی، امکان پوشش کامل این مناطق وجود ندارد.

خشکسالی های متوالی و کمبود طعمه های طبیعی در حیات وحش از یک سو و از سوی دیگر احداث جاده، توسعه کشاورزی و توسعه روستاها و توسعه معادن در مناطق جنوبی کرمان موجب افزایش تعارض های بین انسان و حیوان شده است.