قصه تولد آهنگی که نماد غرور ملی شد؛ ماندگاری از پکن تا جام جهانی!

خبرگزاری مهر – گروه هنر، علیرضا سعیدی؛ اگرچه در تعریف و تشریح آنچه بر موسیقی ملی ایران زمین گذشت می‌توان به گزاره‌های رسانه‌ای متعددی رجوع کرد و پی به علل کاهش مخاطب در این عرصه به دلیل سوءمدیریت‌ها و اشتباهات مختلف برد، اما یکی از بارزترین ویژگی‌هایی که رجعت دوباره به آنها حداقل می‌تواند یادآوری و بازخوانی مناسبی برای خوانش دوباره آثار موسیقایی در این عرصه باشد، تولید آثار ملی – میهنی متعددی است که طی سال‌های گذشته توسط هنرمندان موسیقی ایرانی چه در قالب «آلبوم»، چه در قالب «تک‌آهنگ» و چه در قالب «یک اثر موسیقایی در یک آلبوم» پیش روی مخاطبان این حوزه قرار گرفته‌اند. آثاری که به دلیل هوشمندی آهنگساز، نوازنده و خواننده در انتخاب، آنها را تبدیل به ماندگارترین و ممتازترین آثار ملی – میهنی کرده است. آثاری که بسیاری از آنها فارغ از دیدگاه سیاسی – اجتماعی که در زمان انتشار خود داشتند و مخاطب می‌توانست به صلاحدید آنچه در روزگارش اتفاق افتاده از آن برداشت‌های مختلفی داشته باشد، اما دربرگیرنده مؤلفه‌های موسیقایی ارزشمندی بودند که نمی‌توان از کنار آنها به راحتی عبور کرد.

اساساً توجه به آثار موسیقایی که در حوزه‌های وطن دوستی و وطن پرستی توسط هنرمندان موسیقی کشورمان تولید شده، به ویژه در این روزها که کشورمان در بطن اتفاقات و التهابات مختلفی قرار دارد، امری اجتناب ناپذیر است که می‌تواند فارغ از دل‌زدگی‌ها، دعواهای سیاسی، اختلافات درون گروهی، منازعات اجتماعی و تقابل رویکردهای مختلف اندیشه‌ای که پرداختن به آنها مجال دیگری می‌طلبد، شرایط روحی مناسبی را برای فرار از این التهابات فراهم سازد که گوش دادن به آن، هم باعث ایجاد روحیه وحدت طلبی و ایران دوستی و هم سبب شنیدن موسیقی می‌شود که روزی روزگاری نقل محافل و دستگاه‌های پخش صوتی خانه‌ها و اتومبیل‌ها و مغازه‌ها بودند اما هم اینک در مهجورترین شکل ممکن میان موجی از آلودگی‌های صوتی نشأت گرفته از تولیدات نازل موسیقایی قرار گرفته‌اند.

آنچه در سلسله گزارش‌های «بازخوانی مهر از نواهایی برای میهن» مورد توجه قرار گرفته، رجعتی دوباره و اجمالی به آثار موسیقایی است که طی دهه‌های گذشته و سال‌های اخیر توسط هنرمندان ارزنده موسیقی کشورمان در سبک‌های مختلف پیش روی مخاطبان قرار گرفته‌اند و در این گزاره‌های رسانه‌ای بدون تقدم و تأخر زمانی به آنها می‌پردازیم. شرایطی که نقد و تحلیل و واکاوی هر یک از این آثار دربرگیرنده ابعاد مختلفی بوده و همواره مورد توجه منتقدان، مدرسان و پژوهشگران این عرصه قرار گرفته‌اند اما در این گزارش‌ها تلاش می‌شود تا معرفی مختصری از آنها صورت پذیرد.

در بیستمین شماره از این روایت رسانه‌ای و به بهانه آغاز جام جهانی فوتبال به سراغ یکی از ترانه های ملی – میهنی منتشر شده در اواخر دهه هفتاد رفتیم که انصافا یکی از بهترین، درست ترین، پرطرفدارترین و خاطره انگیزترین سرودها و ملودی ها در بین آثار منتشر شده موسیقی آن سال ها است که به واسطه موفقیت های ورزشکاران رشته های مختلف ورزشی به ویژه فوتبال مرتب از پس بازی ها و رقابت ها در رسانه ملی پخش می شد و از همان زمان تاکنون همچنان به عنوان یکی از سرودهای محبوب ملی – میهنی حوزه ورزش محسوب می شود.

یک موسیقی در دستگاه «ماهور» با ترانه ای از نادر مرتضی پور که کمتر بیننده و مخاطب آن سال های تلویزیون را می شناسیم که با محتوای آن آشنایی نداشته باشد. ملودی ماندگار که به واسطه ویژگی های موسیقایی و ضرباهنگی که در حوزه نگارش ترانه، آهنگسازی، تنظیم، ارکستراسیون و خوانندگی داشت تبدیل به آهنگی نمادین در حوزه ورزش ملی شد و اکنون با عنوان اصلی «سرود ملی ورزش ایران» و عنوان عام «ورزشکاران، دلاوران، نام آوران» در ذهن شنیداری مخاطبان باقی مانده است.

همان طور که اشاره شد این اثر موسیقایی با عنوان اصلی «سرود ورزش جمهوری اسلامی ایران» با ترجیع بند ماندگار «ورزشکاران، دلاوران، نام‌آوران» شناخته می شود. سرودی که ابتدا برای بازی های آسیایی ۱۹۹۰ پکن ساخته شد، اما صعود شیرین و خاطره انگیز تیم ملی فوتبال ایران به جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه و سپس پیروزی تاریخی مقابل تیم ملی فوتبال آمریکا در همین مسابقات حال و هوایی را برای شنوندگان ایجاد کرد که دیگر نمی شد به راحتی از نام و فضای نوستالژیک موسیقایی این قطعه عبور کرد.

نادر مرتضی پور شاعر، آهنگساز، تنظیم کننده و رهبر ارکستر قطعه «سرود ورزش جمهوری اسلامی» که طی دهه های گذشته سابقه حضور در بسیاری از مجموعه های مهم مرتبط با حوزه موسیقی را در کارنامه خود دارد درباره نحوه ساخت و تولید این تک آهنگ ماندگار به خبرنگار مهر گفت: حدود ۲۸ سال پیش که من در مرکز موسیقی سازمان صدا و سیما بودم از دفتر مهندس غفوری فرد (رئیس وقت سازمان تربیت بدنی) تماس گرفتند که با من کار دارند. وقتی به آنجا رفتیم آقای غفوری فرد به ما گفت: «می خواهیم یک سرود ملی درباره ورزش داشته باشیم که هم دربرگیرنده مفاهیم معنوی، هم مفاهیم ورزشی، هم استقامت و هم مفاهیم پهلوانی باشد.» ما هم قبول کردیم و از دفتر بیرون آمدیم. منزل من آن سال ها در منطقه جماران بود و همین طور که از محل سازمان تربیت بدنی به خانه می آمدم، تلاش کردم تا اول شعر و ترانه اثر را در ذهنم بسازم و جالب است که تقریبا تا زمان رسیدن به خانه این اتفاق به طرز جالب توجهی افتاد و من به محض رسیدن به منزل فوری پشت پیانوی فرسوده ای که طی آن سال ها داشتم نشستم و شروع به نواختن کردم و مسیر اصلی موسیقی همانی شد که امروز مخاطبان آن را به خاطر سپرده اند.

وی افزود: دقیقا از ساعت ۶ بعدازظهر تا ۱۱ شب بود که شعر و ملودی را با هم ساختم و تنظیم کردم و چون در آن روزگار مدیریت تولید مرکز موسیقی سازمان صدا و سیما را نیز به عهده داشتم به دوستان زنگ زدم و گفتم استودیوی جام جم را برای ضبط فردا آماده کنند. هماهنگی با نوازنده ها هم انجام شد و پس از آن رشید وطن دوست به عنوان خواننده انتخاب و ما کار را ضبط کردم. تقریبا یک روز پس از ضبط بود که دوباره با قطعه تولید شده نزد آقای غفوری فرد رفتیم و آنجا بود که او از اثر تولید شده بسیار استقبال کرد و دستور داد تا در همه رویدادها و اتفاقات ورزشی آن را پخش کنند. حتی به خوبی یادم است که یک لوح تقدیر هم به من دادند که هنوز آن را در منزلم نگه داشتم. به هر حال هرچه از دل برآید لاجرم بر دل می نشیند و من بر این باورم اگر چنین قطعه‌ای هنوز بعد از گذشت ۳۰ سال برای مردم جذابیت دارد و از آن به عنوان یکی از پرطرفدارترین ترانه های ملی -میهنی مرتبط با حوزه های ورزشی یاد می کنند به این دلیل بوده که با تمام وجودم آن را ساختم.

مرتضی پور در پایان تصریح کرد: به نظرم نوع گفتمان این موسیقی به شکلی است که اکنون هم می توان آن را پیش روی مخاطبان قرار داد و حتی آن را در اردوی تیم ملی فوتبال هم پخش کرد. این موسیقی برای من با عشق به میهن و ایران تولید شد و من آن را مانند فرزند خودم دوست دارم.

به هر ترتیب سه رکن اصلی شاعر، خواننده و آهنگساز مولفه‌های اصلی موفقیت سرود ورزشی هستند که این قطعه نیز با در نظر گرفتن همین مولفه ها در کنار پرداختن به هویت ایران و ایرانی، با حال و هوای حماسی ملهم از حس شادی، عظمت و شجاعت توانست تبدیل به اثری ماندگار شود. در این مسیر ساختار و مفاهیم مندرج در ترانه با در نظر گرفتن «ستایش پروردگار و توجه به پایه های ایمانی»، «ترسیم ویژگی های یک قهرمان» در کنار مولفه ای به نام «عزت مندی ایران» شرایطی را در هم جواری ترانه با موسیقی فراهم ساخت که در نهایت تبدیل به بخش مهمی از خاطره شنیداری ایرانیان شد.

به نظر می‌آید برای یک نسل کامل از ایرانیان، شنیدن این سرود هم‌معنی با حس غرور، شادی و وحدت ملی است؛ قطعه‌ای که تبدیل به نمادی نانوشته برای جشن‌های ملی ایران شده است.