تخته نردی با استخوان مردگان که شگفت زده تان می کند!
تاریخچه تخته نرد از جایی شروع می‌شود که کمتر کسی انتظارش را دارد: از استخوان. قدیمی‌ترین نسخه های شبیه به تخته نرد، با مهره ها و تاسهای از جنس استخوان مردگان پیدا شدند. وقتی مجموعه‌ای از مهره‌های استخوانی از دل خاک بیرون می‌آمد، این پرسش اولین چیزی بود که ذهن همه را می‌گرفت: این استخوان‌ها مال چه کسی است؟ پاسخ از انتظار شما شگفت‌انگیزتر است و در همین نوشته به آن می‌رسیم.
تاس و مهره‌هایی از استخوان مردگان
سال ها پیش باستان‌شناسان مشغول کاوش بودند که به مجموعه‌ای رسیدند که دل هر کسی را می‌لرزاند: یک مجموعه بسیار شبیه به تخته نرد که مهره‌هایش از استخوان ساخته شده بود. خیلی زود این گمان قوت گرفت که استخوان‌ها متعلق به انسان‌های مرده‌اند. تصور کنید بازی‌ای که امروز در قهوه‌خانه‌ها و خانه‌ها با آرامش انجام می‌شود، روزگاری با باقی‌مانده‌ی بدن آدم‌ها بازی می‌شده است. خبر چنان تکان‌دهنده بود که حتی وبسایت های خبری نیز به آن پرداختند و این تصور که این بازی با استخوان مردگان انجام می شده، قوت گرفت.
اما ماجرا به همین‌جا ختم نشد؛ وقتی نمونه‌ها برای بررسی دقیق‌تر به آزمایشگاه رفتند، متخصصان دریافتند که مهره ها واقعا از جنس استخوان هستند، اما نه استخوان‌های آدمیزاد. استخوان ها متعلق به قوزک پای حیوانات و در مواردی از جنس عاج فیل بودند.
این کشف تنها نمونه نبود، نخستین تاسهای جهان معمولاً از استخوان قوزک پای حیوانات سم‌دار مثل گاو و بز ساخته می‌شدند و احتمالاً در ابتدا برای پیشگویی به کار می‌رفتند. هرودوت هم روایت می‌کند که مردم لیدیه در دوران قحطی، تاس‌هایی از استخوان حیوانات ساختند تا گرسنگی را فراموش کنند. نمونه‌ی مستند دیگر در گلاستر انگلستان پیدا شده است: مجموعه‌ی کامل ۳۰ مهره از اواخر قرن یازدهم که نیمی از آن از جمجمه‌ی گوزن قرمز و نیمی دیگر از شاخ همان حیوان تراشیده شده بود.
بنابراین تخته نردِ «استخوانی» واقعاً وجود داشت و در اغلب نمونه‌های شناخته‌شده، استخوانش از حیوانات بود. اما استخوان تنها ماده‌ی قدیمی نبود. البته علاقه گذشتگان به بازی تخته نرد آنقدر زیاد بود که حاضر بودند تاس و مهره ها و صفحه بازی را از سنگ های قیمتی نیز بسازند.
تخته نردی با مهره های گران قیمت فیروزه
در جنوب شرقی ایران، نزدیک زابل و در دل کویری که امروز جز باد و شن چیزی در آن نمی‌بینید، شهری ۵۰۰۰ ساله زیر خاک خوابیده بود. شهر سوخته حدود ۳۲۰۰ سال پیش از میلاد شکل گرفت، مرکز داد و ستد و کشاورزی شد و پیش از رها شدن، سه بار آتش گرفت. اسمش هم از همین‌جا آمده. سال‌ها کسی نمی‌دانست در سکوت این خرابه‌ها چه چیزی پنهان است، تا اینکه در سال ۲۰۰۴ کاوشگران ایرانی به مجموعه‌ای رسیدند که خبرش در رسانه‌های جهان پیچید و لقب «قدیمی‌ترین تخته نرد جهان» را برایش گذاشتند.
اولین چیزی که توجه تیم کاوش را جلب کرد، خود صفحه بود. به گفته‌ی منصور سجادی، سرپرست تیم، صفحه مستطیلی بود و از چوب آبنوس ساخته شده بود. نکته‌ی عجیب اینجاست که آبنوس در سیستان نمی‌روید و بازرگانان آن را از هند وارد می‌کردند. یعنی چوبی که هزاران کیلومتر راه آمده بود، در این شهر کویری به صفحه‌ی بازی تبدیل شده بود. این تنها یک سرگرمی ساده نبود، نشانه‌ای از ثروت، تجارت و ذوق هنری بود.
بعد نوبت مهره‌ها رسید. درون ظرفی سفالی، درست کنار صفحه، ۶۰ مهره پیدا شد. این مهره‌ها از سنگ‌های رایج همان منطقه از جمله عقیق و فیروزه ساخته شده بودند. تصور کنید بازیکنی ۵۰۰۰ سال پیش، مهره‌ای فیروزه‌ای و آبی را با انگشتانش برمی‌داشت و روی صفحه‌ی آبنوس می‌گذاشت، در حالی که ظرف سفالی پر از مهره‌ها کنارش بود.
صفحه ۲۰ خانه داشت و ۶۰ مهره، در حالی که تخته نرد امروزی ۲۴ خانه و ۳۰ مهره دارد. هنوز هم کسی دقیق نمی‌داند قوانین این بازی چه بوده است اما اغلب کارشناسان معتقدند این بازی شباهت زیادی به تخته نرد امروزی دارد و احتمالا نسخه قدیمی تر آن است.
کلام آخر درباره‌ی تاریخچه‌ی تخته نرد
از مهره‌های فیروزه‌ای شهر سوخته تا مهره‌های تراشیده از شاخ و جمجمه‌ی گوزن در گلاستر، و از قصر پادشاهان تا اردوگاه سربازان، تخته نرد در هر دوره و هر سرزمین طرفدارانی داشته است. دلیلش را می‌شود در ترکیبی ساده خلاصه کرد: این بازی آمیزه‌ای از شانس و مهارت است. تاس‌ها هر لحظه ممکن است نقشه‌ی بازیکن را به هم بریزند و تنها کسی که بتواند با همان نتیجه‌ی غیرمنتظره بهترین حرکت را پیدا کند، برنده می‌شود. به همین دلیل هر دست بازی هیجان تازه‌ای دارد و هیچ‌وقت کاملاً قابل پیش‌بینی نیست. همین ویژگی است که بعد از ۵۰۰۰ سال هم این بازی را زنده نگه داشته است. اگر می‌خواهید قوانین و ترفندهای این بازی را از پایه یاد بگیرید، یا آخرین اخبار و رویدادهای تخته نرد را دنبال کنید، نردستان مرجعی برای یادگیری تخته نرد، قوانین و اخبار آن است. اگر شما هم خاطره‌ای از اولین تخته نردتان دارید، یا درباره‌ی مهره‌ها و تاسهای قدیمی چیز جالبی شنیده‌اید، در بخش نظرات برایمان بنویسید.
منبع: https://nardestan.com/
چرا تاسهای اولیه را از قوزک پای حیوانات می‌ساختند؟ آیا شکل طبیعی این استخوان‌ها در نتیجه پرتاب تأثیر داشت؟
شکل نسبتاً سخت و نامتقارن استخوان قوزک آن را برای ساخت ابزارهای پرتابی مناسب می‌کرد. این استخوان‌ها در برخی فرهنگ‌ها برای بازی و گاهی پیشگویی استفاده می‌شدند.